Geçmiş Yıl Verisiyle Bölüm Trendi Nasıl Okunur?

Tercih yaparken en sık yapılan hata, bir programın yalnızca son yılki taban sırasına bakmaktır. Oysa taban sıraları her yıl değişir ve birçok programda bu değişim aynı yönde ilerler. Dört yıl üst üste zorlaşan bir programı, geçen yılın tabanına bakarak "güvenli" saymak listenizi farkında olmadan riskli hâle getirebilir. Bu yazıda bir programın trendini nasıl okuyacağınızı anlatıyoruz.

Trend etiketleri ne anlatıyor?

Program sayfalarımızda her programın son yıllardaki taban sırası, taban puanı ve kontenjanı grafik ve tablo olarak yer alır. Bu verilerden üç etiket üretiriz:

• Yükselişte: Taban başarı sırası son yıllarda %8'den fazla küçülmüş. Programa girmek için daha iyi bir sıra gerekiyor; program daha rekabetçi hâle geliyor.
• Düşüşte: Taban başarı sırası %8'den fazla büyümüş. Program daha erişilebilir hâle geliyor.
• Stabil: Değişim %8'in altında kalmış.

Hesaplamada programın son dört yıl içindeki ilk ve son başarı sırası verisi karşılaştırılır. Yeterli veri yoksa (örneğin program yeni açıldıysa) etiket "veri yetersiz" olarak görünür.

Trend, risk değerlendirmesini nasıl etkiler?

Sıralamanıza Göre aracımız önce sıranızı programın son yıl tabanıyla karşılaştırır ve programı güvenli, dengeli, riskli veya yüksek riskli olarak sınıflandırır. Ardından trendi hesaba katar:

• Program yükselişteyse risk değerlendirmesi bir kademe yukarı taşınır. Örneğin "dengeli" bir program "riskli" olarak gösterilir.
• Program düşüşteyse risk değerlendirmesi bir kademe aşağı taşınır.
• Puan türü yıllar içinde değişmiş programlarda ya da yalnızca puan verisi olan programlarda risk düzeltmesi yapılmaz.

Her düzeltmenin gerekçesi ekranda gösterilir. Böylece bir programın neden riskli göründüğünü görebilirsiniz.

Ham değişim ve göreli değişim

Trend okurken bilmeniz gereken önemli bir ayrıntı var. 2022 ve 2026'da başarı sırası bulunan programlara baktığımızda tablo şöyle:

Programların çoğunluğunun "yükselişte" görünmesinin bir nedeni, bazı puan türlerinde bütün programların sırasının birlikte kayması. Örneğin 2022'den 2026'ya eşit ağırlık programlarının taban sıraları medyan olarak %33, sözel programlarınki %37 küçüldü. Bu kayma aday sayısı ve dağılımındaki değişimle ilgilidir. Bir eşit ağırlık programının sırasının %33 küçülmesi, aslında rekabetin değişmediği anlamına gelir.

Bu yüzden bir programın trendini değerlendirirken iki soruyu birlikte sorunuz:

1. Programın sırası değişti mi? Program sayfasındaki trend etiketi bunu gösterir.
2. Aynı puan türündeki diğer programlara göre ne oldu? Program, puan türündeki genel kaymadan daha hızlı mı, daha yavaş mı hareket etti?

İkinci soruyu bölüm bazında yanıtlamak için puan türündeki genel kaymayı çıkardığımız göreli değişim analizini 2022–2026 En Çok Zorlaşan ve Kolaylaşan Bölümler yazımızda yayımladık. Örneğin Psikolojinin ham medyan sırası neredeyse aynı kalırken, eşit ağırlıktaki genel kayma hesaba katıldığında bölümün göreli olarak belirgin biçimde kolaylaştığı görülüyor.

Örnekler: trend tek yıllık tabandan ne kadar farklı?

Bu örneklerde 2022 tabanına bakan bir aday, Özel Eğitim Öğretmenliğinde yerleşme şansını olduğundan çok yüksek, Matematik Öğretmenliğinde ise olduğundan çok düşük değerlendirirdi. ODTÜ İstatistik ise ters yönde bir uyarı veriyor: 2025'teki sert yükselişi kalıcı sanan bir aday, 2026'da programın yeniden erişilebilir hâle geldiğini gözden kaçırırdı.

Trend okurken düşülen 5 tuzak

1. Puan trendine bakmak. Puanlar sınavın zorluğuna göre değişir. Bir programın taban puanı düştüyse bu, programın kolaylaştığı anlamına gelmeyebilir. Sıra trendi her zaman daha güvenilirdir.
2. Tek yıllık sıçramaya aşırı anlam yüklemek. Lisans programlarının beşte biri ile dörtte birinde taban sırası tek bir yılda %20'den fazla oynuyor. Tek bir yıldaki büyük değişim, kalıcı bir trend olmayabilir. Birden fazla yılın aynı yönde ilerleyip ilerlemediğine bakınız.
3. Kontenjan değişimini gözden kaçırmak. Kontenjanı artırılan bir programın tabanı doğal olarak gerileyebilir; kontenjanı azaltılan bir program ise zorlaşabilir. Program sayfasındaki kontenjan satırını trendle birlikte okuyunuz.
4. Başarı sırası şartlarını unutmak. Tıp, hukuk, mühendislik ve öğretmenlik gibi bölümlerde başarı sırası şartları programların ulaşabileceği en geç sırayı sınırlar. Bu sınıra dayanan programlarda trend farklı davranır. Ayrıntılar için Başarı Sırası Şartı Olan Bölümler yazımıza bakabilirsiniz.
5. Dolmayan yılları hesaba katmamak. Kontenjanı dolmayan bir programda o yıl taban sırası oluşmaz. Trend grafiğinde boşluk görüyorsanız program o yıl dolmamış olabilir.

Trendi tercih listenizde nasıl kullanmalısınız?

• Yükselişteki programlarda güvenlik payını büyütünüz. Sıranız geçen yılın tabanına yakınsa bu programı listenizde "sınır" veya "riskli" olarak düşünmeniz daha doğru olur.
• Düşüşteki programlarda fırsatları değerlendiriniz. Birkaç yıl önce ulaşılamayan programlar bugün erişilebilir olabilir. Yine de düşüşün nedenini (kontenjan artışı, talep azalması) anlamaya çalışınız.
• Benzer programları karşılaştırınız. Aynı bölümün farklı üniversitelerdeki programlarının trendlerini yan yana görmek için Bölüm Karşılaştırma aracını kullanabilirsiniz.

Listenin genel kurgusunu ise YKS Tercih Listesi Nasıl Hazırlanır? rehberimizde adım adım anlattık.

Verilerin kaynağı

Geçmiş yılların taban puan, kontenjan ve yerleşen bilgileri ÖSYM'nin yerleştirme sonuçlarına dayanır. Başarı sırası bilgisi geçmiş yılların verilerinden derlenir ve puanlarla tutarlılık açısından kontrol edilir. Bazı programlarda yalnızca puan trendi bulunur; bu programlarda risk düzeltmesi yapılmaz. Ayrıntılar için Kaynaklar sayfamıza bakabilirsiniz.

Trend bir sinyaldir, kesinlik değil. Kesin ve güncel bilgi için ÖSYM kılavuzunu kontrol ediniz.